Zespół suchego oka i zapalenie spojówek

Zespół suchego oka – Jest to poważnie schorzenie oka a właściwie grupa schorzeń, które mogą doprowadzić do utraty wzroku, dotycząca coraz młodszych ludzi i występująca coraz powszechniej (około 20 % społeczeństwa miało z nim styczność). Ma w swoim podłożu upośledzenie wydzielania łez wskutek czego następuje wysychanie spojówki i rogówki. Następuje wtedy brak naturalnej ochrony oka przed czynnikami szkodliwymi, co może prowokować zakażenia grzybiczne, bakteryjne i wirusowe. Zmiana składu łez natomiast może doprowadzić do zmian chorobowych oka takich jak na przykład zmętnienie rogówki.

Przebieg choroby

Objawy są dość charakterystyczne, rozpoczynają się od pieczenia oczu, uczucie ich suchości, obrzęk, zaczerwienienie, przekrwienie. Czasami nie odczuwa się tej dolegliwości ponieważ produkcja łez może być prawidłowa lub nawet zwiększona ale nie potrafią one nawilżyć odpowiednio oka (bo ich skład jest nieprawidłowy). Kolejnymi objawami może być pojawienie się wydzieliny surowiczej w worku spojówkowym, przekrwienie oczu i uczucie piasku pod oczami. Zwykle u chorych rozpoznaje się punktowe ubytki nabłonka w dolnej części rogówki lub w okolicach szpary powiekowej, zmiany mają charakter przewlekły i występują w obu oczach. Symptomy chorobowe nasilają się zimą, gdy powietrze staje się zimne i suche (a także wskutek działającego wtedy ogrzewania centralnego, które wysusza oko) a także w suchym i gorącym klimacie oraz w pomieszczeniach klimatyzowanych lub wentylowanych. Przy pracy z użyciem komputera z powodu rzadszego mrugania i rozprowadzania filmu łzowego na oczach objawy zespołu suchego oka mogą się nasilić. U kobiet symptomy chorobowe zwiększają swoją moc w okresie menopauzy i w czasie zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Osoby z tym schorzeniem zwykle źle tolerują soczewki kontaktowe a zmianom może towarzyszyć uczucie suchości w ustach.

Przyczyny

Często stwierdza się go u kobiet w okresie menopauzy, towarzyszy on także chorobom związanym z kłopotami z odpornością, na przykład zapalenie stawów, kolagenoza, chorobom dermatologicznym i neurologicznym, na przykład choroba Parkinsona. Może pojawić się jako skutek uboczny po laserowej operacji wady wzroku i przy stosowaniu pewnego rodzaju leków (antyhistaminowych, przeciwartymicznych, przeciwmigrenowych, antydepresyjnych, obniżających ciśnienie krwi oraz antykoncepcyjnych) oraz w przypadku palenia tytoniu. Powodami może być nieprawidłowa higiena oka, noszenie soczewek kontaktowych, niedobór witaminy A w diecie.

Leczenie zespołu suchego oka

W celu podjęcia kuracji leczniczej należy zgłosić się do okulisty w celu wykonania badań diagnostycznych. Możemy sobie ulżyć, stosując preparaty nawilżające oko, np. sztuczne łzy, które są dostępne w każdej aptece bez recepty (najlepiej wybrać te bez środków konserwujących). Należy unikać sytuacji, które powodują większe parowanie filmu łzowego typu zadymione, klimatyzowane lub silnie wentylowane pomieszczenia, otwarte okna, zimne i suche powietrze. Warto obniżyć ustawienie monitora komputera o około 10-20 stopni aby zminimalizować wielkość szpary powiekowej i zredukować parowanie filmu łzowego oraz zmienić okulary na szersze, które okalają twarz, zmniejszając ekspozycję na wiatr. Samo leczenie polega tylko na kuracji objawowej z użyciem leków nawilżających oczy. Najlepiej stosować je gdy wiemy, że zostaniemy narażeni na sytuację powodującą ich wysychanie, np. spotkanie w gronie osób, które palą tytoń lub wyjście z domu na siarczysty mróz. Niestety nie ma metod skutecznej profilaktyki zespołu suchego oka oprócz unikania szkodliwej dla oczu atmosfery.

Diagnoza polega na kilku etapach. Pierwszy z nich to określenie czasu przerwania filmu łzowego czyli ocena szybkości wysychania oczu wykonywane za pomocą lampy szczelinowej lub aparatu komputerowego. Kolejnym badaniem jest test Schirmera, ocenę wydzielania łez przy użyciu paska bibuły założonego do worka spojówkowego, jednak nie jest zbyt dokładną ekspertyzą, bo za jego pomocą można określić tylko jeden z elementow filmu łzowego (warstwę wodna wydobywającą się z oka na zewnątrz) a nie stopień zwilżenia całego oka. Można też ocenić występowanie punktowych ubytków w dolnej części rogówki lub w obrębie szpary powiekowej po zabarwieniu gałki ocznej specjalnymi barwnikami oraz ocena wysokości menisku filmu łzowego (u chorych jest większy i poprzerywany) a także badanie fałd spojówki równoległych do krawędzi powieki, bo pojawiają się one tylko u osób z omawianą dolegliwością.

Zapalenie spojówek

Jest to bardzo często występująca dolegliwość o równych przyczynach i przebiegu. Samo oko jest narządem bardzo delikatnym a z kolei spojówki to przesuwalne błony śluzowe, które łatwo podrażnić. Stan zapalny mogą wywołać alergie, wirusy i bakterie. Są one bardzo ukrwionym organem, dlatego w czasie zapalenia spojówek zaobserwować można charakterystyczną siateczkę naczyń krwionośnych, które się z tego powodu poszerzają.

Rodzaje infekcji spojówek

Pierwszą z nich i najbardziej popularną jest zakażenie bakteryjne, zajmujące oboje oczu. Cechami charakterystycznymi jest wydzielina ropna lub surowiczno-ropna z oka, przekrwienie i obrzęk spojówek a nawet całych powiek. Kiedy choroba rozwinie się na dobre na spojówkach mogą pojawić się wybroczyny krwiste lub szarożółte plamy. Leczenie wymaga podania antybiotyków lub sulfonamidów (mają działanie odkażające i bakteriostatyczne) w postaci kropli. Ból powinien minąć po tygodniu, jednak gdy powyższe środki nam nie pomogą należy je odstawić na kilka dni w celu wykonania badania posiewu z worków spojówkowych aby określić jakie bakterie spowodowały tą infekcję. Z kolei zapalenie spojówek z powodu wirusów jest sprawą poważniejszą. Występuje ona w okresie nasilonych zakażeń górnych dróg oddechowych czyli podczas jesieni i wczesną zimą. Wirus zajmuje spojówkę by po tygodniu zaatakować także rogówkę oka powodując jej zmętnienie. Choroba zwykle pojawia się w jednym oku ale jest przenoszona po chwili do drugiego w czasie rozwoju wirusa. Symptomy tego typu zakażenia to swędzenie oczu, obrzęk spojówek, uczucie obcego ciała, które drażni gałkę oczną i pojawienie się wydzieliny surowicznej a na spojówkach widać skupione i przekrwione naczynka, wirusy wywołują ostry ból, łzawienie i światłowstręt, czasami węzły chłonne ulegają powiększeniu. Leczenie farmakologiczne polega na podaniu pacjentowi specyfików antywirusowych, zmniejszających obrzęk oka, przeciwzapalnych i odkażających, aby nie dopuścić do rozwoju infekcji bakteryjnej profilaktycznie podaje się też antybiotyki. Należy w czasie choroby podwójnie uważać, żeby nikogo nie zarazić tą dolegliwością przez dotyk. Zapalenie spojówek może być zapoczątkowane też przez zespół suchego oka, gdy nie zadbamy o jego regularne nawilżanie. W celu pozbycia się choroby trzeba nawodnić zarówno ciało od wewnątrz jak i oczy za pomocą ‘sztucznych łez’. Warto też wtedy nie przemęczać oczu długo czytając lub oglądając telewizję. Zdarza się też, że przypadłość pojawia się na tle alergicznym, warto wtedy określić co może być jej przyczyną, np. nowe kosmetyki, pyłki (katar sienny wzmaga zapalenie spojówek). Kuracja to przede wszystkim leki przeciwhistaminowe i czasami wymagane jest odczulanie. Rzadko kiedy schorzenie pojawia się na wskutek infekcji grzybicznej jako powikłanie po długotrwałej kuracji antybiotykami i wtedy należy brać specyfiki działające na grzyby. Zakażenie proste to wynik czynników zewnętrznych takich jak dym, pył, opary, brak snu czy nerwica. Wtedy należy wyeliminować przyczyny przy okazji pilnując dobrego nawilżenia oka.

Symptomy schorzenia

Są bardzo dokuczliwe dla oka, występuje znaczne zaczerwienienie oczu, pieczenie, kłucie, odczuwanie posiadania ciała obcego w gałce ocznej, łzawienie, światłowstręt. Można zaobserwować przekrwienie powierzchowne oka, obrzęk spojówek i powiek, wydzielinę wodnistą, śluzową, ropną lub śluzowo-ropną, wbroczyny w spojówce, błody prawdziwe lub tylko odczuwalne i powiększenie węzłów chłonnych.

Powody zapalenia spojówek

Zależą od rodzaju schorzenia i jest ich wiele. Przyczyną może być zbyt jaskrawe dla wrażliwych oczu światło, wiatr, kurz, mechaniczne drażnienie gałki oka nieprawidłowo umiejscowionymi, rosnącymi rzęsami, używanie szkieł kontaktowych, powody chemiczne typu dym, pary i gazy drażniące oraz przewlekły brak snu.

Leczenie dolegliwości

Brak podjęcia kuracji grozi rozwojem infekcji bakteryjnej, bo stan zapalny utrzymujący się na spojówkach powoduje, że nie spełniają one swoich funkcji ochronnych i gałka oczna jest wtedy narażona na działanie różnych czynników. Początkowy kłopot z oczami rozwiązuje zaaplikowanie kropli do oczu dostępnych w aptece bez recepty (krople ze świetlika, Arfin lub Visine czyli sztuczne łzy) ale jeśli objawy nie przejdą w ciągu 2-3 dni należy wybrać się po pomoc do okulisty. Lekarz określi przyczynę stanu chorobowego i zaleci odpowiednie dla niego leki, infekcja bakteryjna będzie wymagała innych specyfików niż ta alergiczna. W celu ustalenia rodzaju zakażenia oka czasami wystarczy wywiad z pacjentem i oględziny oka za pomocą lampy szczelinowej, w szczególnych wypadkach wymagane jest pobranie wydzieliny na posiew lub testy na wydzielanie łez.

Profilaktycznie należy usunąć czynniki szkodliwe dla oka czyli nosić ochronne okulary przeciwsłoneczne, zaprzestać palenia tytoniu oraz unikać drażniącego środowiska.

Zaburzenia widzenia – jak leczyć?

Zaćma – Choroba polegająca na stopniowym, prowadzącym do częściowego lub całkowitego zmętnienia soczewki oka co skutkuje zaburzeniami w ostrości pola widzenia. Stereotypowo mówi się, że jest to schorzenie nie do wyleczenia a sama operacja jest niebezpieczna i trudna jednak prawda jest taka że cały czas trzeba pilnować swojej kondycji zdrowotnej a nie w ostatniej chwili decydować
się na zabieg, który już wtedy może nam nie pomóc. Jest jedną z przyczyn ślepoty.

Powody mętnienia soczewki oka

Zaćma atakująca ludzi starszych wynika z zaawansowanego procesu starzenia się organizmu i zmian w strukturze soczewki jednakże istnieją inne dolegliwości, które ją wywołują także u młodszych ludzi. Jest to przede wszystkim cukrzyca, istnieje nawet rodzaj zaćmy cukrzycowej oraz galaktozemia, poważna choroba genetyczna polegająca na brakiem możliwości przekształcenia galaktozy w glukozę przez organizm. Kolejnymi odmianami zaćmy jest katarakta kortyzonowa, która może się rozwinąc z powodu stosowania sterydów a także zaćma popromienna, hutnicza i elektryczna spowodowana urazami. Jest także rodzaj zaćmy jako powikłanie po jaskrze czy retinopatii barwnikowej.

Budowa soczewki pozwala na skupianie promieni świetlnych dokładnie na siatkówce aby widzieć odpowiednio ostro. W młodym wieku jest ona bardzo elastyczna i przezroczysta, dlatego widzimy dobrze zarówno z bliska jak i z daleka. Po 40 roku życia soczewka traci elastyczność i pojawiają się kłopoty typowe dla osób dalekowzrocznych czyli odchylanie tekstu sprzed nosa aby móc go przeczytać. Wtedy przepisane przez okulistę szkła korekcyjne mogą nie rozwiązywać problemu jeśli w oku rozwinęła się zaćma. Gdy soczewka zupełnie zmętnieje osoba chora jest w stanie odróżnić tylko dzień od nocy oraz światło od cienia.

Symptomy chorobowe

Zaburzenia ostrości wzroku pogłębiające się stopniowo, uczucie szybkiego męczenia się oczu, przymglone widzenie, problemy z oceną odległości i co za tym idzie z poruszaniem się to główne symptomy choroby. Może okazać się, że zaćma występuje tylko w jednym oku i wtedy objawy mogą stać się prawie niezauważalne przez chorego, który lekceważy ten problem zdrowotny. Objawami choroby może być niemożność widzenia w nocy lub ciemnym pomieszczeniu, kolory wydają się ciemniejsze a najlepsze widzenie osiąga się przy zachmurzonym niebie i o zmierzchu, gdy pojawia się ostre źródło światła może ono oślepiać chora osobę.

Wyodrębnia się dwa rodzaje zaćmy: wrodzona i nabyta. Katarakta wrodzona czyli zaćmienie soczewki występujące w momencie urodzenia dzieli się z kolei na kilka odmian zaćmy. Te podgrupy to zaćma: okołojądrowa/warstwowa, jądrowa, całkowita, torebkowa przednia i tylna, biegunowa przednia i tylna, błoniasta. Z kolei zaćma nabyta dzieli się na odmiany zaćmy: początkowa, zaawansowana, niedojrzała, dojrzała, pęczniejąca, przejrzała.

Leczenie

Najbardziej skuteczną metodą leczenia jest operacja wszczepienia nowej soczewki a rokowania zależą od stopnia rozwinięcia się choroby, bo wiadomo że czym szybciej tym lepiej. Zabieg wszczepienia sztucznej soczewki jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia ale niestety państwowa słuzba zdrowia korzysta z dość starodawnych metod leczenia, bo nie posiadają
najnowocześniejszych soczewek, na które zmienia się tą zmętniałą. Jednakże tego typu operacja powoduje znaczne poprawienie widzenia dalekiego.

Zapobieganie

Coraz młodsi ludzie cierpią na tą chorobę, kiedyś średnia wynosiła 60-70 lat, obecnie chorują osoby w wieku 45 lat. Odpowiednia dieta złożona z dużej ilości warzyw, owoców czyli witamin i przeciwutleniaczy oraz regularne uprawianie sportu niedopuszczające do powstania nadwagi. Szczególnie uważać należy w wypadku posiadania cukrzycy i braniu specyficznych leków, na przykład na jaskrę dlatego wtedy warto dbać o regularne wizyty u okulisty.

Wytrzeszcz

Jest to nadmierne wysunięcie gałki ocznej ku przodowi jedno lub obustronne na wskutek zmniejszenia pojemności oczodołu lub zwiększenia jego zawartości. Wytrzeszcz obustronny jest spowodowany zwykle nieprawidłowym działaniem gruczołu tarczycowego i może występować w postaci złośliwej i powodować duży obrzęk spojówki, utrudnienia zamykania powiek i przyczyniać się do poważnych uszkodzeń rogówki oka. Wytrzeszcz jednostronny natomiast jest wynikiem stanu zapalnego tkanek oczodołu a wtedy istotna jest błyskawiczna pomoc lekarska, bo infekcja oczodołu może rozprzestrzenić się na cały organizm powodując różnego rodzaju powikłania. Może być przyczyną nowotworów i ropni, wzrastających w oczodole i wtedy konieczny jest zabieg operacyjny. Wyróżniono też wytrzeszcz tętniący, pulsujący spowodowany uszkodzeniem ściany tętnicy szyjnej wewnętrznej w obrębie zatoki jamistej i wtedy też wymagane jest natychmiastowe leczenie operacyjne. Ostatnim rodzajem jest wytrzeszcz przepuszczający mający związek z występowaniem żylaków w oczodole, który uwidacznia się przy pochylaniu głowy (leczenie jest tylko zachowawcze).

Przyczyny wytrzeszczu oka

Powstaje on wskutek zmian w oczodole (nowotwory, stane zapalne ostre lub przewlekłe w obrębie oczodołu albo przechodzące z otoczenia, np. z zatok przynosowych), urazu kości czaszki, rozszerzenia żył w oczodołach, zmian spoistości wiotkiej tkanki pozagałkowej, przy nadczynności tarczycy (choroba Basedowa) oraz w przypadkach znacznego stopnia krótkowzorczności. Przyczynami mogą być też krwotoki do oczodołu wskutek hemofilii lub urazów, rozszerzenia żył w oczodołach.

Przebieg choroby i powikłania

Znaczny wytrzeszcz oka powoduje: zmniejszenie ruchomości gałki ocznej, możliwość uszkodzenia rogówki wskutek jej wysuszenia w następstwie niedomykalności powiek oraz uszkodzenia nerwu wzrokowego. Mechanizm powstawania wytrzeszczu oka w chorobie Gravesa-Basedowa czyli pierwotną nadczynność tarczycy jest bardzo złożony, wytrzeszcz rozwija się bo tkanka w oku jest obrzęknięta a liczba komórek cały czas wzrasta. Następuje odkładanie się na dnie oczodołów tkanki tłuszczowej, która wypycha gałki oczne, towarzyszy
temu skurcz mięśni tworzących dno oczodołu. Oczy w rezultacie stają się coraz większe, aż niemal wystają z orbit. Ma to związek z faktem, iż oczodoły nie są elastyczne i nie mogą rozszerzać się w celu zmieszczenia w nich powiększonej gałki ocznej. W miarę jak oko wysuwa sie z oczodołu, powieki cofają się, przez co osoba chora ma stale wytrzeszczone oczy i większą niż normalnie powierzchnię białek. Wytrzeszczowi może towarzyszyć ograniczona ruchomość gałek ocznych, obrzęk, przekrwienie powiek i spojówek, podwyższona temperatura ciała, ból w oku samoistny lub podczas poruszania gałką oczną. Zdarza się przemieszczenie gałki ocznej w kierunku poziomym lub pionowym i drżenie zamkniętych powiek, wysuszona śluzówka oczu, pojawienie się łzawienia i innej wydzieliny z oka oraz postepująca ślepota.

Istnieje odmiana wytrzeszczu złośliwego, który uniemożliwia zamykanie powiek i prowadzi do niewystarczającego nawilżenia rogówki oka, sprzyjając powstawianiu owrzodzeń. U niektórych chorych na skutek kompresji nerwu optycznego lub tętnicy ocznej dochodzi do pogorszenia wzroku a nawet do jego utraty. Osoby z wytrzeszczem są nabrdziej narażone na przewlekłe zapalenie spojówek.

Leczenie choroby

Kuracja powinna leczyć przyczyny dolegliwości, warto sprawdzić poziom hormonów tarczycy (wytrzeszcz jest często powikłaniem w czasie nadczynności gruczołu tarczycy) i leczyć stany zapalne zatok. Jeżeli istnieje podejrzenie, że wytrzeszcz jest związany z chorobą nowotworową należy poddać się opiece okuliście, laryngologowi, radiologowi, neurologowi i neurochirurgowi, bo wtedy konieczny jest zabieg operacyjny. Diagnostyka polega na przeprowadzeniu podstawowych badań okulistycznych czyli mierzenia ciśnienia oka, pomiar wielkości wytrzeszczu, RTG, USG, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. W leczeniu niejednokrotnie choremu podaje się sterydy i leki immunosupresyjne lub stosuje się radioterapię. W przypadku owrzodzenia rogówki zaleca się stałe zwilżanie jej płynem z antybiotykami, czasami konieczne jest czasowe i częściowe zaszycie szpary powiekowej. Powinno się przy tym schorzeniu dbać o codzienne nawilżanie gałek ocznych za pomocą kropli do oczu nazywanych ‘sztucznymi łzami’. Stosowane obecnie metody zwalczania tego schorzenia są zwykle bardzo skuteczne łącznie z tym, że wygląd oczu wraca do normy. Kuracja jest najbardziej skuteczna gdy zostanie podjęta w fazie początkowej wytrzeszczu oczu.

Daltonizm

To potoczna nazwa oznaczająca zaburzenia w rozpoznawaniu barw, pochodząca od nazwiska angielskiego fizyka i chemika- J. Daltona, który pierwszy opisał ślepotę na barwy czerwoną i zieloną. W 1794 roku opublikował pracę na temat wady wzroku na którą sam cierpiał czyli właśnie deuteranopię. Ta odmiana ślepoty barw polega na nierozpoznawaniu kolory zielonego który jest często mylony z czerwonym a dokładnie objawia się to nierozpoznawaniem barwy czerwonej, pomarańczowej, żółtej i zielonej a postrzeganie jaskrawości istnieje bez zmian. Jeżeli chodzi o barwę fioletu i cyjanu, które są częściami składowymi czerwonej i zielonej to także nie są one rozróżniane przez chorego. Występuje on głównie u mężczyzn (około 10% populacji) i znikomej ilości kobiet.


Powody daltonizmu

Istnieje on wskutek braku czopków reagujących na barwę zieloną. Owe czopki, nazywane inaczej słupkami to światłoczułe receptory oka, które umożliwiają widzenie kolorów przy odpowiednim oświetleniu, tak zwane widzenie fotopowe. Ich brak to nieprawidłowa budowa siatkówki. Istnieje daltonizm wrodzony (często dziedziczny) jak i nabyty spowodowany uszkodzeniem siatkówki lub dróg wzrokowych (czyli oko, nerw wzrokowy i czaszkowy) a także po zastosowaniu niektórych leków lub po wypadku i urazie głowy, bywa też powikłaniem w cukrzycy. Występuje on dużo częściej u mężczyzn, gdyż gen odpowiedzialny za wystąpienie daltonizmu jest zlokalizowany w chromosomie X a że mężczyźni posiadają tylko jeden chromosom X nie wyrównuje się on przy drugim X- tak jak u kobiet.

Deskrypcja choroby

Normalne widzenie barw jest rezultatem kompozycji z trzech podstawowych barw: czerwieni, zielenie i błękitu. Widzenie trójchromatyczne czyli barwne może nieco odbiegać od normy w zakresie dostrzegalnego pasma monochromatycznego. W tym przypadku nie ma ślepoty na barwę ale występuje anomalia widzenia barwnego. Brak widzenia jednej z barw powoduje widzenie dwuchromatyczne, widzenie monochromatyczne jest spowodowane ślepotą na dwie barwy. Całkowita ślepota na barwy jest wynikiem niedorozwoju- czopków siatkówki i łączy się ze znacznym obniżeniem ostrości wzroku i trudnością przystosowania do światła. Stwierdzenie daltonizmu jest bardzo ważne przy kwalifikowaniu do niektórych zawodów, wymagających bezbłędnego rozróżniania barw (np. kierowcy, lotnicy, maszyniści kolejowi itp.) ale także dla każdej osoby, która chciałaby posługiwać się prawem jazdy, bo jednak kolory są istotne w celu rozróżniania świateł i znaków drogowych. Także w wieku dziecięcym daltonizm może być bardzo dokuczliwym schorzeniem ponieważ dziecko znajduje się wtedy w gorszej sytuacji w szkole, gdzie czasami niezbędne jest prawidłowe określanie barw, to może wpływać na jego samoocenę i stopnie.

Najcięższą odmianą daltonizmu jest monochromatyzm czyli
całkowity brak możliwości rozpoznawania barw. Osoby dotknięte tą chorobą mają tylko jeden rodzaj czopków odpowiedzialnych za widzenie barw, dlatego oni nie mogą ich rozróżniać mimo tego że ich widzenie jest generalnie normalne.

Diagnoza i leczenie

Orientacyjne rozpoznawanie daltonizmu przeprowadza się za pomocą tablic barwnych pseudoizochromatycznych gdzie na tle różnobarwnych kropek występuje cyfra zaznaczona kropkami o barwie monochromatycznej. Dokładniejsze badania widzenia barwnego ustala się za pomocą anomaloskopu, przyrządu, który umożliwia precyzyjne określenie wady.

W celu umożliwienia normalnego funkcjonowania w życiu daltoniści powinni nosić specjalne szkła korekcyjne zaopatrzone w warstwę, która zmienia spektrum przechodzącego przez nią światła aby sprowokować bodźce podobne do tych, które posiadają osoby zdrowe. Przez ich stosowanie osoba z tym schorzeniem będzie zauważała odcienie, których wcześniej nie była w stanie zaobserwować. W 80% możliwa jest całkowita korekcja niedowidzenia barw czyli daltonizm częściowy. Tego typu szkła może przepisać nam okulista, który po zbadaniu nam wzroku za pomocą odpowiedniego atlasu z kolorowymi obrazkami dobierze nam odpowiedni ich rodzaj. Przy projektowaniu kolejnych warstw lekarz musi zwrócić uwagę na to, aby oddziaływała ona na środkowych długościach fali (barwa czerwona i zielona) gdzie pojawia się zaburzenie, jednocześnie by na tych krótkich długościach fali oddziaływanie było jak najmniejsze. Nowinką medyczną która wymaga jeszcze wielu badań jest odkrycie możliwości leczenia daltonizmu terapią genową, która przywraca zdolność normalnego widzenia jednak przez nami wiele lat prób w celu uzyskania całkowitej pewności co do bezpieczeństwa i skuteczności tego typu leczenia.

Wady wzroku – przyczyny i leczenie

Dalekowzroczność – Nazywana też nadwzrocznością, jest to wada wzroku w wyniku
której utrudnione jest ostre widzenie przedmiotów bliskich. Gałka oczna jest
zbyt krótka co powoduje powstawanie obrazów za siatkówką a nie jak jest przy
prawidłowym wzroku, na niej. Rezultat jest taki, że soczewka jest zmuszona do
ciągłego wysiłku w celu skupienia promieni światła na siatkówce. Wada jest dość
powszechna i dziedziczna, najczęściej ujawnia się w podeszłym wieku dlatego
czasami jest dość mylnie nazywana starczowzrocznością.

Czasami u niemowląt i dzieci występuje nieznaczna
dalekowzroczność, która samoistnie się koryguje gdy gałki oczne powiększają się
i wydłużają w miarę rozwoju młodej osoby. Jednak gdy wada utrzymuje się osoby z
nadwzrocznością nie zdają sobie z tego sprawy bo posiadają elastyczny mechanizm
wyostrzania o sile wystarczającej do wyrównywania ubytku bez pomocy okularów
lub soczewek korekcyjnych.

Rodzaje nadwzroczności

Istnieją też dwa rodzaje nietypowej nadwzroczności czyli
dalekowzroczność utajona występująca u osób powyżej 40 roku życia gdy amplituda
akomodacji oka spada o 2,5 do 3 dioptrii i można nią skompensować najwyżej do
widzenia w dali o takiej liczbie dioptrii ale wtedy pojawia się kłopot z
widzeniem z bliska (nie ma już dodatkowej mocy optycznej aby ostro widzieć
przedmiotu położone dalej), jednak tego typu wada u dzieci już nie jest
kłopotem, bo ich soczewki są bardzo elastyczne (sięgają nawet powyżej 14
dioptrii) więc szkłami korekcyjnymi można skompensować dalekowzroczność rzędu
11 dioptrii plus dodatkowe 3 aby widzieć ostro w całym zakresie. Drugą odmianą
nadwzroczności jest dalekowzroczność starcza gdy w miarę starzenia się
człowieka współczynnik załamania światła przez rogówkę zmienia się o 1,5
dioptrii w 70 roku życia i 2,5 dioptrii w 80 roku życia (według statystyk) ale
w wypadku krótkowidza widać zysk z tego obrotu sprawy, bo wada się naturalnie kompensuje
(o ile nie jest znaczna).

Powody wystąpienia tej wady wzroku

Przyczyną jest zbyt mały wymiar przednio-tylny gałki ocznej,
wskutek czego promienie świetlne po przejściu przez rogówkę i soczewkę
ogniskują się za siatkówką. Nadwzroczność wzrasta z wiekiem wskutek
występującego osłabienia aparatu nastawczego oka, w wyniku zmniejszenia
sprawności mięśnia rzęśkowego i elastyczności soczewki. Tendencja do tej wady
wzroku występuje dziedzicznie, a także u osób z innymi dolegliwościami
zdrowotnymi typu cukrzyca, pewien rodzaj guzów, odklejanie się siatkówki i
posiadanie urazu oka.

Objawy kłopotów ze wzrokiem

Wada rozwija się wraz z wiekiem, dlatego jest początkowe
stadium może być niezauważalne. Później pojawia się problem z dostrzeganiem
przedmiotów z bliska, ostatecznie nawet te odległe stają się niewyraźne. Stąd
dość charakterystyczny odruch przy czytaniu osób z tą wadą, polegający na
odsuwaniu od siebie książki i gazety, bo tylko z pewnej odległości istnieje
możliwość przeczytania tekstu. U osób w starszym wieku pojawiają się dodatkowe
symptomy wady wzroku, takie jak łzawienie, rozmazane widzenie, zmęczenie, ból
oczu i głowy, zwłaszcza wieczorową porą lub po większym wysiłku fizycznym lub
psychicznym. Osoba której dotyczy ta choroba może odczuwać napięcie oczu i ich
pieczenie a po długotrwałym czytaniu, pracy przy komputerze odczuwa swego
rodzaju dyskomfort i ból.

Korekcja dalekowzroczności

Do badania orientacyjnego ostrości wzroku okulista używa
urządzenia optycznego zwanego autorefraktometrem a polega ono na wychwyceniu
mocy optycznej oka. Najbardziej standardową ekspertyzą w celu sprawdzenia
ostrości wzroku służą tablice Jägera, gdy pacjent musi odczytywać litery/liczby
coraz mniejszej wielkości, zakrywając jedno a potem drugie oko.

Wyrównanie (korekcja) tej wady wymaga zastosowania soczewek
skupiających (plusowych). Brak wyrównania może u młodych osób prowadzić do
powstania tzw. zeza akomodacyjnego. Leczenie tej przypadłości jest sprawą
łatwą, o ile nie występują inne problemy ze wzrokiem. Odpowiednio dobrane
soczewki mają za zadanie przywrócenie możliwości zogniskowania się promieni
światła na siatkówce. Poza okularami czy też soczewkami coraz częściej stosuje
się zabieg laserowy, który jest dość kosztowny i nieco ryzykowny. Polega on na
zmianie kształtu rogówki w oku z wadą za pomocą niewielkich nacięć laserem.

Wada wzroku: krótkowzroczność

Jest to choroba oczu objawiająca się niewyraźnym widzeniem
obiektów od nas oddalonych. Krótkowidze nie mają kłopotów z dostrzeganiem
elementów znajdujących się blisko nich. Może to przeszkadzać w życiu
codziennym, bo wtedy niemożliwe jest prowadzenie samochodu czy oglądanie
telewizji bez szkieł korekcyjnych. Jest nazywana epidemią światową ponieważ
niebywale szybko rozwija się w każdym zakątku globu.

Opis przypadłości

Ta najbardziej popularna wada wzroku rozwija się zwykle w
wieku dziecięcym i w czasie dorastania, istnieje możliwość zatrzymania się tej
choroby, jej regularna kontrola przez okulistę pozwala na spowolnienie
narastania wady aż do 90%. Krótkowzroczność jest spowodowana faktem, że gałki
oczne są zbyt długie więc biegnące równolegle promienie świetlne po załamaniu
się przez układ optyczny ogniskują się przed a nie na siatkówce. Na niej z
kolei powstaje krążek rozproszenia a nie właściwy obraz oglądanych obiektów.

Wyróżnić można kilka odmian krótkowzroczności: rogówkowa,
rzadki przypadek występowania zbyt kulistej rogówki (czasami rozpoczyna się ona
już w stożku rogówki), soczewkowa czyli posiadanie za bardzo kulistej soczewki,
jej pęcznienie i zmiana mocy łamiącej (występuje przy cukrzycy i w początkowej
zaćmie).

Wyodrębnia się także trzy stopnie krótkowzroczności, zależne
od stopnia zaawansowania schorzenia. Pierwsza to krótkowzroczność mała lub
inaczej mówiąc szkolna, rozwijająca się około 10-12 roku życia i kończąca swój
rozwój wraz z zakończeniem wzrostu oka. Wynosi ona do 2,5 dioptrii ale może się
powiększać z biegiem czasu z powodu stałego napięcia akomodacji przy zbyt dużej
ilości pracy z bliska. Średnia krótkowzroczność rozpoczyna się od 3 dioptrii a
kończy na 6 dioptriach, często jest etapem przejściowym pogłębiającej się wady
wzroku. Ostatnim etapem jest duża krótkowzroczność osiowa wynosząca powyżej 6
dioptrii (czasami dochodzi aż do kilkunastu) spowodowana jest zbyt długą gałką
oczną i powiększa się wraz z jej wydłużaniem i rozciąganiem na tylnym biegunie
twardówki, naczyniówki i siatkówki. Taka duża wada, uwarunkowana genetycznie
może prowadzić do całkowitej utraty wzroku.

Objawy

Głównym symptomem choroby jest coraz mniej wyraźne widzenie
obiektów z daleka, utrudnienie w oglądaniu telewizji, filmu w kinie,
przeczytania czegoś z tablicy z towarzyszącym mu typowym mrużeniem oczu w celu
ujrzenia czegoś wyraźniej. Wada ujawnia się w wieku szkolnym, zwykle przed 20
rokiem życia.

Przyczyny pojawienia się krótkowzroczności

Podstawowym sygnałem alarmowym jest fakt że rodzice lub
dalsi krewni cierpią na to wadę, bo wtedy istnieje wielkie prawdopodobieństwo,
że wystąpi ona u nas. Powodem jej rozwoju jest nieprawidłowa higiena pracy
czyli czytanie w pozycji leżącej, nieprawidłowa odległość oczu od książki czy
komputera, złe oświetlenie, rezygnacja z robienia sobie przerw w czasie
dłuższej pracy.

Leczenie wady wzroku

Najważniejsze jest zapobieganie tej przypadłości ale gdy już
się rozwinęła, warto rozpocząć terapię zatrzymującą lub cofającą
krótkowzroczność, tak zwaną ortoterapia polegająca na noszeniu w czasie snu
specjalnych, gazoprzepuszczalnych soczewek które powodują że soczewka oka
zmienia swój kształt, umożliwiając normalne widzenie (zbyt długa gałka oczna
jest spłaszczana, więc promienie świetlne ogniskują się na niej, jak przy
prawidłowym widzeniu). Wskazane są także okulary korekcyjne lub soczewki
kontaktowe aby móc funkcjonować w społeczeństwie. Ostatnio pojawia się coraz
więcej doniesień naukowych że soczewki stosowane regularnie u dzieci powodują
spłaszczenie soczewki na stałe i być może stanie się to rewolucyjnym sposobem
leczenia krótkowzroczności. Dla osób z większym zdeterminowaniem i gotówką
istnieje możliwość poddania się laserowej korekcji wzroku, która trwa
kilkanaście sekund a sama rekonwalescencja nie trwa zbyt długo.

Działania powstrzymujące w pewnym stopniu tą wadę wzroku to
dbałość o higienę pracy oraz wykonywanie kilkanaście razy dziennie ćwiczeń
rozluźniających akomodację oka czyli na przykład luźne patrzenie przez kilka
minut na wybrany element otoczenia. Niestety zapobiec nie można dużej krótkowzroczności
zwyrodnieniowej uwarunkowanej genetycznie jednak w tej sprawie warto liczyć na
swojego okulistę.

Wada wzroku: nadwzroczność

Jest obok krótkowzroczności najczęściej występującą wadą
wzroku, wynika z posiadania zbyt krótkiej gałki ocznej w stosunku do siły
łamiącej lub z siłą niewystarczającą do załamywania promieni świetlnych na
siatkówce co może być spowodowane zbyt płaską rogówką oka w stosunku do
długości gałki ocznej. U osób cierpiących na dalekowzroczność obraz powstaje za
siatkówką więc do korekcji wady stosuje się soczewki skupiające promienie
świetlne.

Powody nadwzroczności

Ludzie zwykle rodzą się z genami powodującymi tą przypadłość
czyli jest to wada dziedziczna. Do dzisiaj nie udało się znaleźć odpowiedzi na
przyczynę pojawienia się dalekowzroczności chociaż do powodów zaliczać się może
także bardziej płaska rogówka, mniejsza grubość soczewki, wrodzony mały rozmiar
oka, wpływ niektórych schorzeń typu cukrzyca, odklejenie się siatkówki i
ewentualne urazy oka. Dlatego tak istotne jest regularne uczęszczanie do
okulisty, który może kontrolować nasze schorzenie. W większości wypadków
występuje już przy narodzinach ale w wieku dziecięcym jest zwykle
niezauważalna. Czasami u dzieci z tą wadą wzroku można zaobserwować problemy z
czytaniem albo zezowanie. W starszym wieku pojawia się więcej symptomów typu
rozmazane widzenie, łzawienie, zmęczenie i ból oczu oraz głowy, które się
intensyfikuje wieczorową porą albo po większym wysiłku fizycznym lub
psychicznym.

Jak rozpoznać chorobę?

Do objawów choroby należy częste mrużenie oczu aby dostrzeć
obiekty znajdujące się blisko, odchylanie głowy lub ksiązki czy gazety żeby
ujrzeć tekst, przemęczenie, pieczenie oczu i bóle głowy po spędzeniu dłuższego
czasu przy czynnościach wzrokowych w bliskich odległościach.

Istnieje nadwzroczność utajona która powoduje spadek
amplitudy akomodacji w wieku powyżej 40 lat o 2,5 do 3 dioptrii więc można nią
najwyżej kompensować do dali nadwzroczność gdy jednocześnie brakuje dodatkowej
mocy optycznej aby wyraźnie widzieć z bliska (jednak u dzieci elastyczność
soczewek jest dużo większa i przekłada się na amplitudę akomodacji powyżej 14
dioptrii, można wtedy skompensować cały zakres wady wzroku) i starcza, gdy w
miare upływu wieku wpółćzynnik załamania światła przez rogówkę i ciałko
szkliste zmniejsza się o kilka dioptrii (średnio w wieku 70 lat o 1,5 dioptrii
i o 2,5 dioptrii w wieku 80 lat). Co interesujące krótkowidz tylko na tym
zyskuje, bo może dojść do naturalnej kompensacji krótkowzroczności bez
ingerencji lekarza.

Kuracja lecznicza

Nadwzroczność można skorygować z użyciem sferycznych
soczewek kontaktowych lub okularów. Korekcja wymaga soczewki tak zwanej
plusowej czyli posiadającej dodatnią moc optyczną co pozwala na ostre widzenie
przedmiotów znajdujących się blisko. Można poddać się także laserowej operacji
refrakcyjnej po zakwalifikowaniu się do tego zabiegu. Zanim pacjent zacznie
nosić szkła korekcyjne (dotyczy to szczególnie osób młodych) wymaga
całkowitego, farmakologicznego zniesienia zdolności akomodacji co można uzyskać
za pomocą kropli do oczu (roztwór atropiny) aplikowanych kilka razy dziennie
przez 3-4 dni. Niestety wtedy niemożliwe jest czytanie i każdy rodzaj pracy
wymagajacej precyzyjnego widzenia.