Zaburzenia widzenia – jak leczyć?

Zaćma – Choroba polegająca na stopniowym, prowadzącym do częściowego lub całkowitego zmętnienia soczewki oka co skutkuje zaburzeniami w ostrości pola widzenia. Stereotypowo mówi się, że jest to schorzenie nie do wyleczenia a sama operacja jest niebezpieczna i trudna jednak prawda jest taka że cały czas trzeba pilnować swojej kondycji zdrowotnej a nie w ostatniej chwili decydować
się na zabieg, który już wtedy może nam nie pomóc. Jest jedną z przyczyn ślepoty.

Powody mętnienia soczewki oka

Zaćma atakująca ludzi starszych wynika z zaawansowanego procesu starzenia się organizmu i zmian w strukturze soczewki jednakże istnieją inne dolegliwości, które ją wywołują także u młodszych ludzi. Jest to przede wszystkim cukrzyca, istnieje nawet rodzaj zaćmy cukrzycowej oraz galaktozemia, poważna choroba genetyczna polegająca na brakiem możliwości przekształcenia galaktozy w glukozę przez organizm. Kolejnymi odmianami zaćmy jest katarakta kortyzonowa, która może się rozwinąc z powodu stosowania sterydów a także zaćma popromienna, hutnicza i elektryczna spowodowana urazami. Jest także rodzaj zaćmy jako powikłanie po jaskrze czy retinopatii barwnikowej.

Budowa soczewki pozwala na skupianie promieni świetlnych dokładnie na siatkówce aby widzieć odpowiednio ostro. W młodym wieku jest ona bardzo elastyczna i przezroczysta, dlatego widzimy dobrze zarówno z bliska jak i z daleka. Po 40 roku życia soczewka traci elastyczność i pojawiają się kłopoty typowe dla osób dalekowzrocznych czyli odchylanie tekstu sprzed nosa aby móc go przeczytać. Wtedy przepisane przez okulistę szkła korekcyjne mogą nie rozwiązywać problemu jeśli w oku rozwinęła się zaćma. Gdy soczewka zupełnie zmętnieje osoba chora jest w stanie odróżnić tylko dzień od nocy oraz światło od cienia.

Symptomy chorobowe

Zaburzenia ostrości wzroku pogłębiające się stopniowo, uczucie szybkiego męczenia się oczu, przymglone widzenie, problemy z oceną odległości i co za tym idzie z poruszaniem się to główne symptomy choroby. Może okazać się, że zaćma występuje tylko w jednym oku i wtedy objawy mogą stać się prawie niezauważalne przez chorego, który lekceważy ten problem zdrowotny. Objawami choroby może być niemożność widzenia w nocy lub ciemnym pomieszczeniu, kolory wydają się ciemniejsze a najlepsze widzenie osiąga się przy zachmurzonym niebie i o zmierzchu, gdy pojawia się ostre źródło światła może ono oślepiać chora osobę.

Wyodrębnia się dwa rodzaje zaćmy: wrodzona i nabyta. Katarakta wrodzona czyli zaćmienie soczewki występujące w momencie urodzenia dzieli się z kolei na kilka odmian zaćmy. Te podgrupy to zaćma: okołojądrowa/warstwowa, jądrowa, całkowita, torebkowa przednia i tylna, biegunowa przednia i tylna, błoniasta. Z kolei zaćma nabyta dzieli się na odmiany zaćmy: początkowa, zaawansowana, niedojrzała, dojrzała, pęczniejąca, przejrzała.

Leczenie

Najbardziej skuteczną metodą leczenia jest operacja wszczepienia nowej soczewki a rokowania zależą od stopnia rozwinięcia się choroby, bo wiadomo że czym szybciej tym lepiej. Zabieg wszczepienia sztucznej soczewki jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia ale niestety państwowa słuzba zdrowia korzysta z dość starodawnych metod leczenia, bo nie posiadają
najnowocześniejszych soczewek, na które zmienia się tą zmętniałą. Jednakże tego typu operacja powoduje znaczne poprawienie widzenia dalekiego.

Zapobieganie

Coraz młodsi ludzie cierpią na tą chorobę, kiedyś średnia wynosiła 60-70 lat, obecnie chorują osoby w wieku 45 lat. Odpowiednia dieta złożona z dużej ilości warzyw, owoców czyli witamin i przeciwutleniaczy oraz regularne uprawianie sportu niedopuszczające do powstania nadwagi. Szczególnie uważać należy w wypadku posiadania cukrzycy i braniu specyficznych leków, na przykład na jaskrę dlatego wtedy warto dbać o regularne wizyty u okulisty.

Wytrzeszcz

Jest to nadmierne wysunięcie gałki ocznej ku przodowi jedno lub obustronne na wskutek zmniejszenia pojemności oczodołu lub zwiększenia jego zawartości. Wytrzeszcz obustronny jest spowodowany zwykle nieprawidłowym działaniem gruczołu tarczycowego i może występować w postaci złośliwej i powodować duży obrzęk spojówki, utrudnienia zamykania powiek i przyczyniać się do poważnych uszkodzeń rogówki oka. Wytrzeszcz jednostronny natomiast jest wynikiem stanu zapalnego tkanek oczodołu a wtedy istotna jest błyskawiczna pomoc lekarska, bo infekcja oczodołu może rozprzestrzenić się na cały organizm powodując różnego rodzaju powikłania. Może być przyczyną nowotworów i ropni, wzrastających w oczodole i wtedy konieczny jest zabieg operacyjny. Wyróżniono też wytrzeszcz tętniący, pulsujący spowodowany uszkodzeniem ściany tętnicy szyjnej wewnętrznej w obrębie zatoki jamistej i wtedy też wymagane jest natychmiastowe leczenie operacyjne. Ostatnim rodzajem jest wytrzeszcz przepuszczający mający związek z występowaniem żylaków w oczodole, który uwidacznia się przy pochylaniu głowy (leczenie jest tylko zachowawcze).

Przyczyny wytrzeszczu oka

Powstaje on wskutek zmian w oczodole (nowotwory, stane zapalne ostre lub przewlekłe w obrębie oczodołu albo przechodzące z otoczenia, np. z zatok przynosowych), urazu kości czaszki, rozszerzenia żył w oczodołach, zmian spoistości wiotkiej tkanki pozagałkowej, przy nadczynności tarczycy (choroba Basedowa) oraz w przypadkach znacznego stopnia krótkowzorczności. Przyczynami mogą być też krwotoki do oczodołu wskutek hemofilii lub urazów, rozszerzenia żył w oczodołach.

Przebieg choroby i powikłania

Znaczny wytrzeszcz oka powoduje: zmniejszenie ruchomości gałki ocznej, możliwość uszkodzenia rogówki wskutek jej wysuszenia w następstwie niedomykalności powiek oraz uszkodzenia nerwu wzrokowego. Mechanizm powstawania wytrzeszczu oka w chorobie Gravesa-Basedowa czyli pierwotną nadczynność tarczycy jest bardzo złożony, wytrzeszcz rozwija się bo tkanka w oku jest obrzęknięta a liczba komórek cały czas wzrasta. Następuje odkładanie się na dnie oczodołów tkanki tłuszczowej, która wypycha gałki oczne, towarzyszy
temu skurcz mięśni tworzących dno oczodołu. Oczy w rezultacie stają się coraz większe, aż niemal wystają z orbit. Ma to związek z faktem, iż oczodoły nie są elastyczne i nie mogą rozszerzać się w celu zmieszczenia w nich powiększonej gałki ocznej. W miarę jak oko wysuwa sie z oczodołu, powieki cofają się, przez co osoba chora ma stale wytrzeszczone oczy i większą niż normalnie powierzchnię białek. Wytrzeszczowi może towarzyszyć ograniczona ruchomość gałek ocznych, obrzęk, przekrwienie powiek i spojówek, podwyższona temperatura ciała, ból w oku samoistny lub podczas poruszania gałką oczną. Zdarza się przemieszczenie gałki ocznej w kierunku poziomym lub pionowym i drżenie zamkniętych powiek, wysuszona śluzówka oczu, pojawienie się łzawienia i innej wydzieliny z oka oraz postepująca ślepota.

Istnieje odmiana wytrzeszczu złośliwego, który uniemożliwia zamykanie powiek i prowadzi do niewystarczającego nawilżenia rogówki oka, sprzyjając powstawianiu owrzodzeń. U niektórych chorych na skutek kompresji nerwu optycznego lub tętnicy ocznej dochodzi do pogorszenia wzroku a nawet do jego utraty. Osoby z wytrzeszczem są nabrdziej narażone na przewlekłe zapalenie spojówek.

Leczenie choroby

Kuracja powinna leczyć przyczyny dolegliwości, warto sprawdzić poziom hormonów tarczycy (wytrzeszcz jest często powikłaniem w czasie nadczynności gruczołu tarczycy) i leczyć stany zapalne zatok. Jeżeli istnieje podejrzenie, że wytrzeszcz jest związany z chorobą nowotworową należy poddać się opiece okuliście, laryngologowi, radiologowi, neurologowi i neurochirurgowi, bo wtedy konieczny jest zabieg operacyjny. Diagnostyka polega na przeprowadzeniu podstawowych badań okulistycznych czyli mierzenia ciśnienia oka, pomiar wielkości wytrzeszczu, RTG, USG, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. W leczeniu niejednokrotnie choremu podaje się sterydy i leki immunosupresyjne lub stosuje się radioterapię. W przypadku owrzodzenia rogówki zaleca się stałe zwilżanie jej płynem z antybiotykami, czasami konieczne jest czasowe i częściowe zaszycie szpary powiekowej. Powinno się przy tym schorzeniu dbać o codzienne nawilżanie gałek ocznych za pomocą kropli do oczu nazywanych ‘sztucznymi łzami’. Stosowane obecnie metody zwalczania tego schorzenia są zwykle bardzo skuteczne łącznie z tym, że wygląd oczu wraca do normy. Kuracja jest najbardziej skuteczna gdy zostanie podjęta w fazie początkowej wytrzeszczu oczu.

Daltonizm

To potoczna nazwa oznaczająca zaburzenia w rozpoznawaniu barw, pochodząca od nazwiska angielskiego fizyka i chemika- J. Daltona, który pierwszy opisał ślepotę na barwy czerwoną i zieloną. W 1794 roku opublikował pracę na temat wady wzroku na którą sam cierpiał czyli właśnie deuteranopię. Ta odmiana ślepoty barw polega na nierozpoznawaniu kolory zielonego który jest często mylony z czerwonym a dokładnie objawia się to nierozpoznawaniem barwy czerwonej, pomarańczowej, żółtej i zielonej a postrzeganie jaskrawości istnieje bez zmian. Jeżeli chodzi o barwę fioletu i cyjanu, które są częściami składowymi czerwonej i zielonej to także nie są one rozróżniane przez chorego. Występuje on głównie u mężczyzn (około 10% populacji) i znikomej ilości kobiet.


Powody daltonizmu

Istnieje on wskutek braku czopków reagujących na barwę zieloną. Owe czopki, nazywane inaczej słupkami to światłoczułe receptory oka, które umożliwiają widzenie kolorów przy odpowiednim oświetleniu, tak zwane widzenie fotopowe. Ich brak to nieprawidłowa budowa siatkówki. Istnieje daltonizm wrodzony (często dziedziczny) jak i nabyty spowodowany uszkodzeniem siatkówki lub dróg wzrokowych (czyli oko, nerw wzrokowy i czaszkowy) a także po zastosowaniu niektórych leków lub po wypadku i urazie głowy, bywa też powikłaniem w cukrzycy. Występuje on dużo częściej u mężczyzn, gdyż gen odpowiedzialny za wystąpienie daltonizmu jest zlokalizowany w chromosomie X a że mężczyźni posiadają tylko jeden chromosom X nie wyrównuje się on przy drugim X- tak jak u kobiet.

Deskrypcja choroby

Normalne widzenie barw jest rezultatem kompozycji z trzech podstawowych barw: czerwieni, zielenie i błękitu. Widzenie trójchromatyczne czyli barwne może nieco odbiegać od normy w zakresie dostrzegalnego pasma monochromatycznego. W tym przypadku nie ma ślepoty na barwę ale występuje anomalia widzenia barwnego. Brak widzenia jednej z barw powoduje widzenie dwuchromatyczne, widzenie monochromatyczne jest spowodowane ślepotą na dwie barwy. Całkowita ślepota na barwy jest wynikiem niedorozwoju- czopków siatkówki i łączy się ze znacznym obniżeniem ostrości wzroku i trudnością przystosowania do światła. Stwierdzenie daltonizmu jest bardzo ważne przy kwalifikowaniu do niektórych zawodów, wymagających bezbłędnego rozróżniania barw (np. kierowcy, lotnicy, maszyniści kolejowi itp.) ale także dla każdej osoby, która chciałaby posługiwać się prawem jazdy, bo jednak kolory są istotne w celu rozróżniania świateł i znaków drogowych. Także w wieku dziecięcym daltonizm może być bardzo dokuczliwym schorzeniem ponieważ dziecko znajduje się wtedy w gorszej sytuacji w szkole, gdzie czasami niezbędne jest prawidłowe określanie barw, to może wpływać na jego samoocenę i stopnie.

Najcięższą odmianą daltonizmu jest monochromatyzm czyli
całkowity brak możliwości rozpoznawania barw. Osoby dotknięte tą chorobą mają tylko jeden rodzaj czopków odpowiedzialnych za widzenie barw, dlatego oni nie mogą ich rozróżniać mimo tego że ich widzenie jest generalnie normalne.

Diagnoza i leczenie

Orientacyjne rozpoznawanie daltonizmu przeprowadza się za pomocą tablic barwnych pseudoizochromatycznych gdzie na tle różnobarwnych kropek występuje cyfra zaznaczona kropkami o barwie monochromatycznej. Dokładniejsze badania widzenia barwnego ustala się za pomocą anomaloskopu, przyrządu, który umożliwia precyzyjne określenie wady.

W celu umożliwienia normalnego funkcjonowania w życiu daltoniści powinni nosić specjalne szkła korekcyjne zaopatrzone w warstwę, która zmienia spektrum przechodzącego przez nią światła aby sprowokować bodźce podobne do tych, które posiadają osoby zdrowe. Przez ich stosowanie osoba z tym schorzeniem będzie zauważała odcienie, których wcześniej nie była w stanie zaobserwować. W 80% możliwa jest całkowita korekcja niedowidzenia barw czyli daltonizm częściowy. Tego typu szkła może przepisać nam okulista, który po zbadaniu nam wzroku za pomocą odpowiedniego atlasu z kolorowymi obrazkami dobierze nam odpowiedni ich rodzaj. Przy projektowaniu kolejnych warstw lekarz musi zwrócić uwagę na to, aby oddziaływała ona na środkowych długościach fali (barwa czerwona i zielona) gdzie pojawia się zaburzenie, jednocześnie by na tych krótkich długościach fali oddziaływanie było jak najmniejsze. Nowinką medyczną która wymaga jeszcze wielu badań jest odkrycie możliwości leczenia daltonizmu terapią genową, która przywraca zdolność normalnego widzenia jednak przez nami wiele lat prób w celu uzyskania całkowitej pewności co do bezpieczeństwa i skuteczności tego typu leczenia.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *